دستانی که هویت جرگلان را میبافنند/ روایت بانوانی که میراث ترکمن را زنده نگه داشتهاند
به گزارش خبرنگار تابناک در استان خراسانشمالی، وقتی نام جرگلان به میان میآید، ذهن بسیاری به دشتهای وسیع، فرهنگ اصیل ترکمن و اسبهای این خطه میرود؛ اما در پس این تصویر، گنجینهای ارزشمند از هنر و خلاقیت نهفته است که سالهاست بیصدا اقتصاد خانوادههای بسیاری را به دوش میکشد. در خانههای روستاهای جرگلان، هنوز صدای برخورد شانه با تار و پود فرش شنیده میشود؛ صدایی که روایتگر صبر، هنر و هویت زنانی است که نسل به نسل، اصالت ترکمن را بر دار قالی حفظ کردهاند.
امروز صنایعدستی جرگلان تنها یک میراث فرهنگی نیست؛ بلکه ظرفیتی بزرگ برای اشتغال، تولید، ارزآوری و توسعه گردشگری خراسان شمالی به شمار میرود. از فرش دوروی ترکمن که آوازه آن به کشورهای اروپایی رسیده تا پشتیبافی، گلیم، پادری و دیگر دستبافتههای سنتی، همه حاصل دستان هنرمند بانوانی است که بیهیاهو، چرخ اقتصاد این منطقه را میگردانند.
در میان این بانوان، نام «آبادان گزل چچیزاده» بیش از دیگران میدرخشد؛ بانوی 83 سالهای که نخستین فرش دوروی ترکمن خراسان شمالی را در روستای دویدوخ بافت و این هنر را به جهان معرفی کرد.
وی میگوید: «تمام زندگیام را وقف فرش ترکمن کردهام. از ۱۲ سالگی کنار مادرم قالیبافی را یاد گرفتم و امروز این هنر را به دختران، عروسان و دهها بانوی جرگلانی آموزش دادهام.»
چچیزاده تاکنون بیش از ۳۰۰ تخته فرش بافته و معتقد است قالیبافی تنها یک شغل نیست، بلکه خلق یک اثر هنری است. او از نقشهای اصیل ترکمنی تا طرحهای سفارشی برای گردشگران خارجی را بافته و حتی نقش «اجم» را ابداع کرده که در نمایشگاه فرش مشهد عنوان نخست را کسب کرده است.
با وجود استقبال مشتریان کشورهای مختلف از جمله آلمان و هلند از فرش دوروی ترکمن، این بانوی هنرمند گلایه دارد که ارزش واقعی این هنر در داخل کشور کمتر شناخته شده و دسترنج بافندگان با قیمت واقعی خریداری نمیشود.
اما هنر بانوان جرگلان به فرش محدود نیست. تولید گلیم، پشتی، پادری، آویزهای سنتی و حتی بافت شالگردنی از جنس فرش، نشان میدهد این هنر قابلیت تلفیق با نیازهای امروز بازار را نیز دارد. یکی از شاگردان چچیزاده با همراهی اعضای خانواده موفق شده شالگردنی ابریشمی با نقوش اصیل ترکمن تولید کند؛ محصولی که نمونهای از خلاقیت در صنایعدستی این منطقه است.
بر اساس آمار اتحادیه پوشاک و بافندگان فرش رازوجرگلان، حدود چهار هزار بافنده در این شهرستان فعالیت میکنند که بیش از ۵۰۰ نفر از آنان در روستاهای دویدوخ، تگلکخوز، آتالی، بشدره و گرکز به بافت فرش دوروی ترکمن مشغول هستند. سالانه حدود سه هزار مترمربع فرش دورو و نزدیک به ۲۹ هزار مترمربع انواع فرش، گلیم، پشتی و دیگر دستبافتهها در این شهرستان تولید میشود؛ محصولاتی که علاوه بر بازارهای داخلی، به کشورهای مختلف نیز راه یافتهاند.
آنچه این ظرفیت را متمایز میکند، نقش بیبدیل بانوان است. در جرگلان، زنان نهتنها تولیدکنندگان اصلی صنایعدستی هستند، بلکه آموزگاران این هنر نیز محسوب میشوند. بسیاری از دختران از همان کودکی کنار مادران و مادربزرگهای خود پای دار قالی مینشینند و میراث چند صد ساله قوم ترکمن را میآموزند؛ میراثی که اگر این زنجیره آموزش قطع شود، بخشی از هویت فرهنگی منطقه نیز از میان خواهد رفت.
صنایعدستی جرگلان امروز تنها یک هنر سنتی نیست؛ بلکه ظرفیتی راهبردی برای توسعه خراسان شمالی است. ظرفیتی که میتواند با حمایت هدفمند، ایجاد بازارهای دائمی، توسعه صادرات، برندسازی، آموزش نسل جوان، بیمه بافندگان و پیوند با صنعت گردشگری، به یکی از موتورهای محرک اقتصاد استان تبدیل شود.
فرش دوروی ترکمن و دیگر دستبافتههای جرگلان، حاصل ساعتها تلاش و ظرافت دستان بانوانی است که بیادعا از فرهنگ، هنر و اقتصاد این سرزمین پاسداری کردهاند. اگر این هنر اصیل بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد، جرگلان میتواند نه فقط به عنوان خاستگاه فرش دوروی ترکمن، بلکه به عنوان یکی از قطبهای صنایعدستی ایران و مقصدی مهم برای گردشگری فرهنگی در کشور شناخته شود؛ جایگاهی که شایسته هنرمندانی است که سالهاست تار و پود هویت این دیار را با عشق میبافند.
گزارش: سیدمسعود ارکانیفرد
انتهای پیام/